Volkanik Faaliyetler | Türkiye’de Volkanik Faaliyetler

Volkanizma, magmanın yeryüzüne çıkması olarak adlandırılır. Volkanik faaliyetler esnasında yeryüzüne katı, sıvı ve gaz hâlde maddeler çıkar.

Geçtikleri yerleri yakıp yıkan ve çok yüksek sıcaklığa sahip olan lavlar, sonuçları itibarıyla afete dönüşebilir. Volkanik faaliyetler; can ve mal kaybının yanı sıra tarım alanları ve bitkilere büyük zararlar vermekte, hava ulaşımını olumsuz etkilemekte ve büyük çevre sorunlarına neden olabilmektedir (Görsel 4.12).

Görsel 4.12 Eyjafjallajökull (Eyyafyalayokull) Volkanı - İzlanda

Görsel 4.12 Eyjafjallajökull (Eyyafyalayokull) Volkanı – İzlanda

Zirvesi kar ve buzla kaplı volkanların faaliyete geçmesi sonucu oluşan volkanik çamur akıntıları (laharlar), yerleşim yerlerine ulaştığında büyük can ve mal kayıplarına neden olmaktadır (Görsel 4.13).

Görsel 4.13 Merapi Volkanı'nın neden olduğu çamur akıntısıyla büyük zarar gören bir ev (Endonezya)

Görsel 4.13 Merapi Volkanı’nın neden olduğu çamur akıntısıyla büyük zarar gören bir ev (Endonezya)

Okyanus tabanlarında meydana gelen volkanik patlamaların bir başka etkisi de tsunamiye neden olmasıdır. 1883 yılında Endonezya’da bulunan Krakatoa Volkanı’nda büyük bir patlama meydana gelmiştir.

Buna bağlı olarak oluşan ve yüksekliği 30 metreyi aşan dev tsunami dalgaları, Java ve Sumatra adalarının kıyı bölgelerinde yaşayan 36 500 kişinin hayatına mal olmuştur. Volkanlardan çıkan bazı zehirli gazlar, atmosferde su buharı ile birleşerek asit yağmurlarına da neden olur.

Bu yağmurlar; bitki örtüsü, tarım alanları, tarihî  eserler ve insan sağlığı açısından olumsuz bir durum teşkil etmektedir. Ayrıca volkanlar, etkilerinin yanı sıra konum olarak depremler gibi levha sınırlarında toplanmıştır.

Bu açıdan bakıldığında Endonezya, Japonya, Filipinler, İtalya, İzlanda, Peru ve Şili gibi ülkelerde afetlere neden olan volkanlar bulunmaktadır.

Yeryüzünde yaklaşık 500 civarında aktif volkan vardır. Milyonlarca insan, bu volkanların eteklerinde ya da yakın çevrelerinde yaşamaktadır. İnsanoğlu, geçmişte yaşanmış volkanik faaliyetlerden defalarca etkilenmesine rağmen özellikle tarım açısından elverişli olan bu alanlara yerleşmekten asla vazgeçmemiştir (Görsel 4.14).

Görsel 4.14 Sinabung Volkanı ve çevresindeki tarım alanları (Endonezya)

Görsel 4.14 Sinabung Volkanı ve çevresindeki tarım alanları (Endonezya)

Volkanların püskürmeleri önlenemez olsa da diğer afetlerde olduğu gibi alınacak bazı tedbirlerle oluşabilecek zararlar en aza indirgenebilir. Çoğu zaman püskürme öncesinde başlayan depremler, volkandan çıkan gazlar ve özellikle de o bölgedeki yer altı sularının sıcaklığının artması volkanik püskürmenin habercisi olabilir.

Yanardağ patlaması erken uyarı sistemi, volkanik bölgelerde bu tür belirtileri hassas bir şekilde kaydederek volkanik püskürme başlamadan önce insanlara güvenli bölgelere gidebilme imkânı sunmaktadır (Görsel 4.15).

Görsel 4.15 Cotopaxi Volkanı ve erken uyarı sistemi (Ekvador)

Görsel 4.15 Cotopaxi Volkanı ve erken uyarı sistemi (Ekvador)

Türkiye’de Volkanik Faaliyetler

Volkanların dağılışına bakıldığında Türkiye, üç önemli aktif volkanizma kuşağından birisi olan Akdeniz Havzası’nda yer almaktadır (Harita 4.7). Günümüzde aktif volkanın bulunmadığı Türkiye’de kayıtlara geçen en son volkanik faaliyet (1441 ve 1443 yılları) Nemrut Volkanı’na aittir.

Harita 4.7 Türkiye ve Türkiye'nin yakın çevresinde bulunan volkanlar

Harita 4.7 Türkiye ve Türkiye’nin yakın çevresinde bulunan volkanlar

Ağrı Dağı, Tendürek Dağı, Erciyes Dağı ve Hasandağı volkanlarının da tarihî çağlarda faaliyetlerini sürdürdüğüne dair bulgular mevcuttur (Görsel 4.16). Ayrıca Manisa’nın Kula ilçesindeki volkanik küllerin içinde tespit edilen ayak izlerinin, volkan patlamasından kaçan bir insana ait olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu durum, yakın zamana kadar ülkemizde volkanik faaliyetlerin gerçekleştiğinin de bir başka kanıtıdır.

Görsel 4.16 Erciyes Volkanı (Kayseri)

Görsel 4.16 Erciyes Volkanı (Kayseri)

Add Comment