Türk ve İslam Tarihinde Haritacılık

İnsanoğlu yaşadığı yerden faydalanırken aynı zamanda orayı sahiplenmiştir. Sahiplendiği alanın yerini, sınırlarını belirleme ihtiyacı duymuştur. Bu ihtiyaç harita çizme faaliyetlerinin yazıdan binlerce yıl önce başlamasını sağlamıştır.

MÖ 3200’lü yıllarda yazının icat edilmesine karşın MÖ 6200 yıl öncesinde harita denebilecek çizimler bulunmuştur. İlk haritalar mağara duvarlarına ya da kayaların yüzeyine kazınıp hayvan ve bitki sembolleri kullanılarak yapılmıştır.

Zamanla yazının da icadı ile çizimlerde yazı kullanılmış ve semboller gelişmiştir. Haritalar hayvan derisi üzerine çizilmiş ve haritalarda farklı renkler kullanılmaya başlanmıştır.

Medeniyetlerin gelişmesi ile yeni yerler keşfedilmiş, buna göre yeni haritalar yapılmıştır. İslam dünyasında da önceleri yakın çevrelerin haritaları çizilmiş, daha sonraları çizilen haritaların alanı genişlemiş ve Piri Reis dünya haritasını çizmiştir. Çizilen haritalar bir araya toplanarak atlaslar oluşturulmuştur.

Türk ve İslam tarihinde haritacılık alanında çalışan bilim insanlarından biri de El İdrisi’dir. El İdrisi’nin, asıl adı Muhammed olup 1100 yılında Endülüs’teki Septe şehrinde doğmuştur. İspanya, Kuzey Afrika, İngiltere, Macaristan, Anadolu ve Akdeniz kıyılarında gözlemler yapmıştır. Gözlemleri ile ilgili 70 kadar harita çizmiştir.

El İdrisi, 1154 yılında tamamladığı “Kitâbü’rRucârî”nin başında o dönemde bilinen alanlardan oluşan bir dünya haritası çizmiştir. Kitâbü’rRucârî’de yedi iklimin özellikleri anlatılmış ve ilgili yerlerde haritalar verilmiştir. Dünyada bilinen ilk model küre el İdrisi tarafından yapılmış olup 2 metre çapında ve 400 kg ağırlığındadır. El İdrisi 1165 yılında Palermo’da (İtalya) vefat etmiştir.

Kaşgarlı Mahmud, Türk dünyası ve yakın çevresinin haritasını çizmiş ve bu haritaları 1076 tarihinde tamamladığı “Divan-ı Lügat-it Türk” adlı sözlüğün başına eklemiştir (Harita 1.7).

Harita 1.7: Kaşgarlı Mahmud’un hazırladığı dünya haritası
Harita 1.7: Kaşgarlı Mahmud’un hazırladığı dünya haritası

Osmanlı Dönemi’nde haritacılıkta belli gelişmeler görülür.

Osmanlı Dönemi’nde haritacılığın gelişme aşamaları aşağıda özetlenmiştir:

  • 1513 yılında İbrahim Kâtibi, Akdeniz havzası haritasını çizmiştir.
  • 1513 yılında Piri Reis dünya haritasını tamamlamıştır.
  • 1570 yılında Atlas-ı Hümayun hazırlanmıştır.
  • 1719 yılında ilk baskı harita olan Marmara haritası İbrahim Müteferrika tarafından basılmıştır.
  • 1803 yılında ilk atlas, Müderris Abdurrahman Efendi tarafından hazırlanmıştır.
  • 1818 yılında ilk harita okulu açılmıştır.
  • 1830 yılında ilk deniz haritası olan Karadeniz haritası Deniz Harp Okulunda basılmıştır.

>> Piri Reis Kimdir?

“Türk ve İslam Tarihinde Haritacılık” üzerine bir yorum

Yorum yapın